Wat is angst en hoe verhoudt zich dat met loslaten?

Angst is een van de meest basale emoties.

Welke reacties zijn er mogelijk op angst?
Er zijn drie reacties mogelijk op angst: vechten, vluchten en bevriezen.
De ene reactie sluit de andere reactie niet uit en er zal dus overlapping mogelijk zijn en plaatsvinden tussen de reacties.
Het vechten kent vele uitingsvormen, zoals allerlei vormen van verbale en fysieke agressie, intimidatie, dreiging; fysiek, verbaal en non-verbaal geweld, maar ook en veel vaker voorkomend: je tegen dingen verzetten, je angstvallig aan iets of iemand vastklampen. Dit zijn dan vormen van ‘vechten’ tegen datgene wat er is.
Vluchtgedrag zie je bijvoorbeeld als mensen impulsief een relatie uitmaken, als mensen de boel de boel laten, of als mensen niet willen weten wat er speelt of wat hun aandeel in een bepaalde situatie is.
Bevriezen omvat vormen van machteloosheid, moedeloosheid, energie-weglek en vermoeidheid, die kenmerkend zijn voor mensen die depressief of burn-out zijn.
Gevolgen  van het vechten, vluchten en bevriezen is dat je jezelf verloochent en daar fysiek en/of emotioneel last van krijgt.

Hoe kunnen angsten zich ontwikkelen?
Als we kind zijn, ontwikkelen we angsten.
Dat is goed voor de overleving van onszelf en van de mens als soort.
Als het goed is leren onze ouders ons waar we bang voor moeten zijn (“Dit water is heet en doet au.”) en daardoor ook waar we niet bang voor hoeven te zijn. En als we liefhebbende ouders hebben, ontwikkelen we een veilige hechting met onze ouders, zodat we ons emotioneel kunnen ontwikkelen en in onze volwassenheid een stabiele relatie kunnen aangaan.
Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat ongeveer 40% van de volwassenen niet een gezonde en veilige jeugd heeft gehad en binnen de opvoeding angsten heeft opgelopen. Van deze 40% is zich dat ongeveer 20% bewust, dat wil zeggen 20% weet dat het vroeger allemaal niet zo gegaan is zoals gewenst was; die andere 20% is in de veronderstelling een gelukkige jeugd te hebben gehad, ondanks dat ze last hebben van emotionele pijn, piekeren en onrust.

Welke impact kan een niet gezonde opvoeding en met name de hieruit voortvloeiende angst op ons leven hebben?
Het kan zijn dat bepaalde belangrijke hersenonderdelen minder ontwikkeld zijn en, tegelijkertijd, in bepaalde situaties overgeactiveerd raken. Het wetenschappelijk onderzoek hierin gaat de laatste tijd erg snel en levert interessante informatie hierover op.
Die overreacties gebeuren op momenten dat er op de een of andere manier een associatie plaats vindt met gebeurtenissen of situaties van vroeger.
Als we als kind niet die aandacht, zorg, troost, er mogen zijn, serieus genomen worden enzovoorts, krijgen waar we recht op hebben en die we nodig hebben om ons tot een evenwichtig persoon te kunnen ontwikkelen, dragen we die beperking met ons mee. En als we als kind beschadigd zijn door fysiek, verbaal of non-verbaal geweld en bedreigingen en intimidaties, dragen we dat ook mee.

Waarom waren die overlevingsmechanismen vroeger goed?
Het was goed dat we in onze jeugd bepaalde overlevingsmechanismen hebben ontwikkeld om hiermee te kunnen dealen, want daar hebben we het mee gered. Als we ze niet hadden ontwikkeld, zouden we het niet gered hebben en zouden we niet hebben kunnen omgaan met datgene wat we meemaakten. Ook het (gedeeltelijk) blokkeren van ons gevoel is vroeger een belangrijk overlevingsmechanisme geweest.

Wat zijn de gevolgen van onze overlevingsmechanismen?
Wat er later in ons leven gebeurt, is dat die overlevingsmechanismen, die ons vroeger beschermden, nu belemmeringen en blokkades zijn.
Vanuit ons kindzijn en onze verdedigingsmechanismen zijn we volwassen geworden. Het gevolg is dat we naar de wereld, naar gebeurtenissen en situaties, naar andere mensen en naar onszelf nog steeds van uit die ‘kindbril’ kijken. Als kind waren we namelijk kwetsbaar en afhankelijk van onze ouders; we wisten toen niet anders. En in feite handelen we nog steeds vanuit dat kindbesef.
We hebben niet door in hoeverre we zwart-wit-denken, alles-of-niets denken, niet reële vergelijkingen maken, op grond van onze emoties reageren, impulsief gedrag vertonen, keer op keer onze eigen teleurstellingen organiseren, in dezelfde valkuilen stappen, onmogelijke opdrachten krijgen en geven, er alles voor over hebben om maar aardig gevonden te worden, er alles voor doen om niet afgewezen te worden, ons niet emotioneel durven te binden aan een partner, dubbelzinnige opmerkingen krijgen en uitspreken, voorwaardelijk gedrag vertonen, onjuiste verbanden leggen tussen oorzaak en gevolg, bedoelingen en intenties verwarren met feitelijk gedrag en resultaten, enzovoorts.
Zolang we vasthouden aan onze vroeger nuttige overlevingsmechanismen, zijn we  niet in staat om te leren van ons eigen en van andermans gedrag.
Emoties als verdriet en pijn zijn normaal bij bepaalde gebeurtenissen; als het voort blijft duren of als het in de loop van de tijd erger wordt, is er iets anders aan de hand.

Wat is de functie van verdriet, pijn, angst en onrust?
De functie van verdriet, pijn, angst en onrust is dat het een signaal aan ons is dat we dingen anders moeten doen. Jouw lichaam zegt in feite tegen je: ‘Zoals je het nu doet is niet goed voor je’.
Wij reageren hier echter op zoals we in onze jeugd hebben gedaan, toen we nog klein waren en dat was meestal meer-van-hetzelfde of helemaal het tegenovergestelde. We gaan nog harder werken, of nog meer onze partner of onze baas de schuld geven, of nog meer wegkruipen in onze schulp, of nog meer beredeneren en rationaliseren (dé voedingsbodem voor piekergedrag), of weer een nieuwe relatie beginnen, enzovoorts. Het gevolg is dat de pijn toeneemt.
Dat je pijn, verdriet, onrust en/of angst hebt, daar is niets mis mee. Dat is logisch bij bepaalde gebeurtenissen en in bepaalde situaties. Dat je het op een gegeven moment niet kwijtraakt is doordat je er niet goed mee omgaat: niet goed voor jou en niet goed voor de situatie waar je in verkeert en daarom ook niet goed voor je omgeving. Maar bovenal niet goed voor jou.
Doordat je  de overlevingsmechnismen van vroeger hanteert, hou je die pijn, onrust, angst en dat verdriet zelf in stand.

Hoe beïnvloedt de angst van vroeger je nu nog?
Jouw gedrag is  nog steeds vanuit jouw angst van vroeger, toen je klein was. Die angst was vroeger terecht en logisch, want toen was je klein en kwetsbaar en afhankelijk. Nu ben je volwassen en gedraag je je nog steeds kwetsbaar en afhankelijk (van je partner, of van je baas). Door bepaalde gedragsaspecten in jou, ben je nu niet in staat om die emotie als signaal te zien om je gedrag te veranderen, simpel weg omdat je dat andere gedrag nooit hebt kunnen ontwikkelen.

Wat is je huidige angst?
Het is dan ook vanuit jouw angst vanuit jouw jéugd dat je bang bent om (bepaalde gedragsaspecten van vroeger) los te laten. Jouw ‘jeugdangst’ maakt dat je niets anders durft te doen of dat je iets niet op een andere manier durft te doen en dat je vaak niet weet hoe het ook anders of hoe dat op een andere manier kan.
Je hebt echter de angst nog in je van toen je klein, kwetsbaar en afhankelijk was. Zolang je niet feitelijk bedreigd wordt door een leeuw, een brand, een aanstormende auto of een tsunami of dergelijk levensgevaarlijk onheil, is jouw angst nú niet terecht, hoe wérkelijk die angst ook voelt.
Dat je nu echter wel degelijk een levensbedreigende angst ervaart (ik weet daar alles van), komt omdat het de angst (verlatingsangst, angst voor eenzaamheid, angst voor afwijzing, bindingsangst, enzovoorts, van vróeger is, van toen je nog klein was. Kijk nu maar om je heen: staat er een levensbedreigende gebeurtenis te gebeuren? Nee… En toch voel je de angst.
Angst ontstaat dan al als er maar een greintje associatie (verband, overeenkomst) is met een gebeurtenis of situatie van vroeger.
Ten eerste is die situatie nu voorbij…
En ten tweede ben je nu niet meer klein en kun je leren anders op bepaalde gebeurtenissen (die associaties hebben met vroeger) te reageren. Dan kun je alsnog met terugwerkende kracht die vroegere gebeurtenissen een plaats geven, rust in je hoofd krijgen, er achter komen wat je echt wilt en realiseren wat je echt wilt.

Wat kun je hier zelf aan doen?
Nu ben je niet meer klein en aan je kwetsbaarheid en afhankelijkheid kun je nu zelf werken, waardoor je je alsnog emotioneel ontwikkelt. Ook ik heb mijzelf alsnog ’emotioneel opgevoed’ zoals ik dat placht te noemen. Daarom weet ik wat hierin wel en niet mogelijk is en vooral hoe je dat kunt doen. Een mens is nooit te oud om te leren, dat kun je gelukkig heel letterlijk nemen.
Alleen als de pijn bijna onhoudbaar is, zijn we bereid stappen te ondernemen, zo ook met mij. Ik werd op mijn 39ste gedwongen om met mijzelf aan de slag te gaan.

Waarom is iemand bang om los te laten?
Door jouw pijn, angst, verdriet en onrust ben je bang om los te laten.
Het is echter andersom: doordat je nu zo vasthoudt aan je oude overlevingsmechanismen, ben je nu nog zo bang en heb je zoveel pijn, verdriet en/of onrust.
Je kunt nu nog niet weten wat die zin betekent, ook dat is logisch, want dat is nou net je blinde vlek. Dat is exact datgene wat je nog niet hebt kunnen ontwikkelen.
Het is het vasthouden aan je oude overlevingsmechanismen wat nu zo zeer doet, wat nu zo veel onrust en gepieker veroorzaakt en waardoor je nu nog steeds je angsten hebt. Die angsten van vroeger, toen je kind was, weet je nog?

Wat biedt het aanleren van nieuw gedrag?
Door het aanleren van voor jou nieuw gedrag merk je vanzelf dat de angst die je nu wel degelijk voelt, angst is van vroeger toen je klein was. Het zijn onder andere jouw amygdala en hypocampus die nu jouw emoties en reacties en gevoelens en gedrag bepalen. Door zelf ander gedrag aan te leren, vervagen de associaties (verbanden, overeenkomsten) met vroegere gebeurtenissen en situaties, waardoor ook jouw emoties, gevoelens en gedrag anders worden.
Zit je nú in een pijnlijke vicieuze cirkel, dan wordt het een vicieuze cirkel van ontwikkelen en ontplooien. Als je wilt zien hoe je door nieuw gedrag aan te leren nieuwe hersenverbindingen kunt aanmaken, raad ik je de dvd ‘What the bleep do we (k)now?’ aan. Ik heb hem zelf inmiddels drie keer gezien.

Hoe lang duurt loslaten? 
Er zijn aspecten waar je onmiddellijk mee kunt beginnen. Wélke aspecten dat zijn hangt natuurlijk helemaal van jouw situatie af.
Door kleine veranderingen kan de angel al uit jouw emotionele pijn gehaald worden, want jouw echte pijn wordt niet door de ander veroorzaakt, maar door je eigen onmacht met de situatie om te gaan…
Een gedragsverandering duurt gemiddeld ongeveer drie maanden.
Het mooie van loslaten is dat ook dat progressief toeneemt: het wordt steeds makkelijker en steeds breder opgenomen in je hele gedragsrepertoire. Was ik ‘vroeger’ (dat wil zeggen vóór mijn 39ste) bang om nog mijn leven lang te moeten vasthouden; nu hoop ik mijn leven lang te mogen blijven loslaten.

Kortom: alleen gedrag dat je bij jezelf herkent, kun je bij iemand anders herkennen. Door vast te houden aan je vroegere overlevingsmechanismen krijg je meer-van-het-zelfde. Door het loslaten krijg je juist datgene wat je wenst.

Ik heb een Videojaarprogramma ontwikkeld met de TOP 15 aspecten waar mensen, die willen loslaten, last van hebben: Piekeren, Angst en paniek, Depressieve gevoelens/dips/down/neerslachtigheid/gedeprimeerdheid, Eenzaamheid/leegte/gemis, Slecht slapen, Stress/spanning, Burn-out/overspannenheid/overwerkt, Vermoeidheid/ futloosheid/energiegebrek, Gebrek aan zelfvertrouwen/negatief zelfbeeld/minderwaardigheidsgevoel, Besluiteloosheid/niet kunnen kiezen/twijfel/spijt/dilemma/geen actie ondernemen, Geen grenzen aan kunnen geven/geen Nee kunnen zeggen/pleasegedrag, Schaamte en schuldgevoel, Boosheid/agressie/frustratie/ergernissen, Emotionele pijn, Niet kunnen genieten/niet de zin van het leven weten/niet gelukkig zijn/niet weten wie je bent.

Over elk van de symptomen leer je wat het is, hoe het ontstaat en hoe jij het kwijt kunt raken.

‘Je video heeft me meer gedaan dan de psychiater, psychotherapeut en psycholoog in het verleden.’
‘Je geeft concrete en praktische tips om er vanaf te komen’

De eerste video, over Piekeren, kun je hier gratis en vrijblijvend bekijken, om te kijken of het Videojaarprogramma iets voor je is. Meer informatie over het Videojaarprogramma of het Videojaarprogramma direct bestellen kan hier.

Mijn boek Stop liefdesverdriet gaat over jouw eigen aandeel in jouw relatie en wat je daarin zelf ten goede kunt veranderen (290 pagina’s, 24,95 euro). Ook kun je lezen hoe we tot onze partnerkeuze komen en wat de invloed daarvan is op je leven. Je kunt een Gratis Probeerversie (38 pagina’s) downloaden, met de Cover, Inleiding, Inhoudsopgave, Tekst en de Achterzijde kaft.

‘Je geeft veel concrete tips en dat vind ik zeer waardevol!’

Hier vind je de Gratis Probeerversie en hier kun je het boek ook  aanschaffen.
Makkelijk bestellen (geen verzendkosten) kan hier. 

Hartelijke groeten,

Ammy van Bedaf MSc

Universitair geschoolde psycholoog

Cognitieve gedragstherapie

info@loslaten.nu          06-53 65 13 59          www.loslaten.nu

Lidmaatschapsnummer Nederlands Instituut voor Psychologen (NIP) 213178